Ogólna socjologia cz. 15

Czynniki psychologiczne w organizmie społecznym są te same, co i w organizmie oddzielnego człowieka: uczuciowa, umysłowe i popędowe, odpowiadające woli człowieka. Pozytywiści, należący do szkoły comte’owskiej, zaznaczają trzy funkcje ludzkie, które odpowiadają tym czynnikom, a mianowicie: kochać, myśleć i działać. Każdy z tych czynników przeważa w pewnej epoce i u pewnych narodów, i tak jeden z uczniów Comte’a zwrócił na to uwagę, że u Greków przeważało życie umysłowe, u Rzymian życie czynne, u katolickich zaś ludów podczas rozkwitu średnich wieków — życie uczuciowe.

Oprócz czynników materialnych i psychicznych, zaznaczam jeszcze trzeci rodzaj czynników, któremu niektórzy dają nazwę społecznych, ale ponieważ wyraz społeczny jest właściwie ogólny, obejmujący wszystkie strony życia społeczeństwa, więc uważam za właściwsze pójść za przykładem Greków i nazwać te czynniki politycznemu Są to czynniki, których dążnością jest uregulowanie stosunku wzajemnego składowych części w organizmie i również stosunku wzajemnego odrębnych organizmów do siebie. Czynniki te, zależne od materialnych i psychicznych, z których naprzód pierwsze a następnie drugie mają przewagę, w dalszym biegu rozwojowym nabierają coraz większej samodzielności jako odrębne, samoistne.